Sinds het begin van het jaar hebben de winterse omstandigheden zich langdurig laten gelden en hebben verschillende sneeuw- en vorstperiodes Oudergem getroffen. Zoals elke winter roepen deze situaties terechte vragen op over de verkeersveiligheid, de doeltreffendheid van de sneeuwruimingswerken en de respectieve rol van de overheid en de burgers. De gemeente wenst daarom een stand van zaken te geven over de organisatie die door haar diensten werd opgezet, over de samenwerking met de gewestelijke instanties en over de wettelijke verplichtingen die op ieder rusten.
Een gemeentelijke organisatie die gemobiliseerd is tijdens de winterperiode
In Oudergem worden de gemeentelijke diensten van Openbare Werken elk jaar tijdens de winterperiode gemobiliseerd, doorgaans van 15 december tot 15 februari. Er wordt een “zoutwacht” georganiseerd, bestaande uit een chauffeur, een begeleider en een verantwoordelijke. Afhankelijk van de weersomstandigheden kan ook een tractor worden ingezet. Buiten deze periode blijft een verantwoordelijke 24 uur per dag bereikbaar en kan hij of zij, indien nodig, een snelle interventie opstarten.
De interventies worden opgestart op initiatief van de gemeentelijke diensten zelf of op verzoek van de politiezone, die op het terrein aanwezig is en de evolutie van de verkeersomstandigheden nauwgezet opvolgt. Deze coördinatie maakt het mogelijk om zo dicht mogelijk bij de lokale realiteit te handelen en de maatregelen in real time aan te passen.
De interventieprioriteiten zijn duidelijk vastgelegd. De gemeentelijke ploegen concentreren hun inspanningen op:
- de structurerende assen van de gemeente;
- de straten die door het openbaar vervoer worden gebruikt;
- de wegen met een hoge verkeersintensiteit;
- de toegangswegen tot scholen.
Deze prioritering is noodzakelijk, aangezien het materieel onmogelijk is om alle straten gelijktijdig te behandelen, zeker wanneer de sneeuwval aanhoudt.
Technische beperkingen waarmee rekening moet worden gehouden
Sneeuwruimen en strooien gaan gepaard met technische beperkingen die het nuttig is in herinnering te brengen. Zolang de sneeuw blijft vallen, is het onmogelijk om de rijbaan volledig sneeuwvrij te maken. Zout is bovendien efficiënter wanneer het wordt gecombineerd met voldoende verkeer, dat bijdraagt aan de verspreiding ervan en aan het smelten van sneeuw en ijzel. Bij gebrek aan verkeer neemt de doeltreffendheid sterk af.
Daarnaast wordt het gebruik van zand zoveel mogelijk vermeden, naar aanleiding van richtlijnen ter bescherming van de waterzuiveringsinstallaties, aangezien zand de filters kan verstoppen.
Voor deze werkzaamheden beschikt de gemeente over een vrachtwagen met een strooibak van vier ton zout, een tractor met een capaciteit van één ton, verschillende interventievoertuigen, twee sneeuwschuiven en ploegen van voetvegers. Deze laatste staan onder meer in voor het sneeuwruimen van bepaalde trottoirgedeelten, metro-uitgangen en bushaltes die onder de gemeentelijke bevoegdheid vallen. De dienst Groene Plan komt eveneens tussen in bepaalde wijken, terwijl de trottoirs van de gebouwen van de Vastgoedregie door specifieke teams worden onderhouden.
Het gebruik van sneeuwschuiven blijft evenwel beperkt door de inrichting van sommige wegen: smalle straten, Berlijnse kussens, straatmeubilair of fout geparkeerde voertuigen bemoeilijken soms de interventies.
Gewestelijke anticipatie vanaf het najaar
In Brussel steunt het beheer van winterse omstandigheden op een voorbereiding vooraf. Reeds in het najaar heeft het gewestelijk agentschap Brussel Mobiliteit preventieve strooibeurten uitgevoerd op de grote gewestelijke assen om de vorming van ijzel bij de eerste temperatuurdalingen te beperken. Deze acties zijn bedoeld om de veiligheid op de structurerende wegen te verzekeren en de mobiliteit op gewestelijk niveau te garanderen.
Deze strooibeurten zijn gebaseerd op een nauwgezette weersopvolging en op geleidelijke interventies in functie van de voorspellingen en de intensiteit van de aangekondigde fenomenen. Het is belangrijk eraan te herinneren dat deze acties in de eerste plaats betrekking hebben op de gewestwegen, terwijl de gemeenten verantwoordelijk zijn voor hun lokale wegen en de openbare ruimten die daaronder vallen.
De essentiële verantwoordelijkheid van de burgers voor de trottoirs
Hoewel de gemeente instaat voor de wegen en bepaalde voetgangersverbindingen, valt het sneeuwruimen van de trottoirs voor de woningen in de eerste plaats onder de verantwoordelijkheid van de omwonenden. Deze verplichting is duidelijk vastgelegd in artikel 22 van het Algemeen Politiereglement.
Dit artikel bepaalt dat de doorgangen, trottoirs en bermen langs gebouwen, bewoond of niet, moeten worden onderhouden en in goede staat van netheid en veiligheid moeten worden gehouden. Deze verantwoordelijkheid rust gezamenlijk op eigenaars, mede-eigenaars, houders van zakelijke rechten, huurders, conciërges of elke persoon die belast is met het onderhoud van de plaatsen. Ze houdt onder meer in dat besneeuwde of beijzelde trottoirs niet glad mogen zijn, om de veiligheid van voetgangers te waarborgen.
Het niet naleven van deze verplichting kan aanleiding geven tot administratieve sancties. Er werden reeds processen-verbaal opgesteld wanneer gevaarlijke situaties tot valpartijen of ongevallen hebben geleid. De gemeente geeft echter de voorkeur aan sensibilisering en informatie, in de overtuiging dat preventie en burensolidariteit de meest doeltreffende middelen zijn om veilige doorgangen te garanderen.
Een aanvullende actie met het Gewest
Wat de gewestwegen op het gemeentelijk grondgebied betreft, staat Brussel Mobiliteit in voor de nodige interventies. De gewestelijke diensten treden doorgaans proactief op, al kan de gemeente soms bijkomend tussenkomen na meldingen van de politie of van burgers.
Deze complementariteit tussen de verschillende bestuursniveaus is essentieel om de continuïteit van het netwerk te verzekeren en de hinder door winterse omstandigheden te beperken.
Voorzichtigheid en solidariteit: onmisbare reflexen
Tijdens periodes van sneeuw en ijzel wordt aangeraden niet-essentiële verplaatsingen te beperken, het rijgedrag aan te passen en extra waakzaam te zijn, in het bijzonder ten aanzien van kwetsbare weggebruikers. Een eenvoudig gebaar, zoals het sneeuwvrij maken van het trottoir voor de eigen woning of het helpen van een oudere of minder mobiele buur, draagt concreet bij tot de collectieve veiligheid.
Door de inzet van de openbare diensten te combineren met burgerzin kan Oudergem doeltreffender het hoofd bieden aan de winterse omstandigheden en de veiligheid van iedereen vrijwaren.