Oudergem zoekt 33 inwoners om elk jaar het gemeentelijk beleid te evalueren. De deelnemers krijgen een opleiding en een vergoeding en werken in alle neutraliteit en onafhankelijkheid.

Is het beleid van de gemeente doeltreffend? Beantwoordt het echt aan de behoeften van de Oudergemnaren? Vormt het een coherent geheel? Voortaan zijn het niet alleen de verkozenen die deze vragen zullen beantwoorden. Ook de inwoners krijgen het woord.

Oudergem lanceert de Burgerevaluatieraad (BER): 33 Oudergemnaren die door loting worden geselecteerd, een opleiding krijgen en een vergoeding ontvangen om het gemeentelijke beleid op een neutrale en onafhankelijke manier te evalueren. Een Europese primeur.

« Het is heel gemakkelijk voor een gemeente om te zeggen dat ze dit of dat heeft gedaan, dat ze innovatief is of de beste is », legt burgemeester Sophie de Vos uit. « Maar in een wereld waarin fake news ons aan alles doet twijfelen, volstaat zo'n discours niet meer. Daarom hebben we beslist om de inwoners de mogelijkheid te geven om zelf te evalueren wat we doen. »

Echte inspraak, niet louter symbolisch

Elk jaar zullen de schepenen en de gemeentediensten voor de 33 leden van de BER verantwoording afleggen: wat was gepland, wat werd gerealiseerd, wat liep vertraging op en waarom.

Die evaluatie gebeurt niet in het luchtledige. Ze steunt op twee referentiedocumenten — de roadmap 2024-2030 en de activiteitenverslagen van de diensten — en op een grootschalige tevredenheidsenquête die elk jaar bij de inwoners wordt afgenomen. « Het werk zal dus verankerd zijn in de realiteit van de diensten, maar ook in die van de inwoners », verduidelijkt Sophie de Vos.

Drie criteria, gebaseerd op het referentiekader van de OESO en aangepast om toegankelijk te blijven voor niet-experts, vormen de leidraad voor de evaluatie:

• doeltreffendheid: wat werd gedaan, wat niet en waarom;
• relevantie: beantwoorden de acties echt aan de behoeften van de inwoners;
• coherentie: sluiten de verschillende projecten goed op elkaar aan.

« Het OESO-kader werd door het Policy Lab van de ULB aangepast zodat het bruikbaar blijft voor inwoners die niet noodzakelijk experts zijn op het vlak van audit », benadrukt Sarah Touil, verantwoordelijke van de dienst Participatie. « Maar het evaluatieprincipe blijft exact hetzelfde. De BER maakt gebruik van een volledig neutraal instrument voor objectieve beoordeling. »

Elk jaar wordt de oefening afgesloten met een publieke terugkoppeling, die in juni op dezelfde dag als de Apero van de Inwoners wordt georganiseerd: de diensten en schepenen leggen er verantwoording af aan alle inwoners die dat wensen, vóór de officiële voorstelling aan de gemeenteraad.

« De BER vervangt de gemeenteraad of het college niet. Zij blijven uiteraard het gemeentelijke beleid aansturen », verduidelijkt de burgemeester. « Wat we toevoegen, is een rechtstreekse betrokkenheid van de inwoners om het beleid van de gemeente op te volgen, na te gaan of het goed aan hun behoeften beantwoordt en het waar nodig bij te sturen. »

Tegen 2030: een memorandum voor alle partijen

De jaarlijkse evaluaties zullen niet zonder gevolg blijven. Vanaf eind 2029 zal de BER ze samenbrengen in één memorandum met aanbevelingen voor de zes daaropvolgende jaren. Het memorandum wordt uiterlijk op 31 maart 2030 afgerond en zonder uitzondering bezorgd aan alle lijsten die aan de gemeenteraadsverkiezingen deelnemen.

« Vanaf dan beslissen de lijsten die aan de verkiezingen deelnemen zelf wat ze ermee doen. Dat is democratie », zegt Sophie de Vos. « Niemand is verplicht om ook maar één regel ervan in zijn programma op te nemen. Maar dit memorandum zal openbaar en gedocumenteerd zijn en gedurende meerdere jaren zijn opgebouwd door inwoners die de behoeften van de Oudergemnaren grondig hebben onderzocht. »

Waarom nu? De lessen uit de Inwonersassemblee

De BER komt niet uit het niets. In 2020-2021 voerde Oudergem al vernieuwende participatie-instrumenten in — de Inwonersassemblee, Wijkassemblees, het Gedeeld Budget en de Apero van de Inwoners — die in vijf jaar tijd een derde van de volwassen bevolking van de gemeente bereikten.

« In 2020 had iedereen de mond vol van burgerparticipatie », herinnert Sophie de Vos zich. « We zijn meteen gestart met een zeer ambitieus systeem en de Oudergemnaren waren snel enthousiast: we braken zelfs Europese participatierecords. Maar naarmate de Inwonersassemblee vorderde, werd het steeds moeilijker om deelnemers betrokken te houden en haakten mensen af. We wilden begrijpen waarom. »

In 2024 lanceerde de gemeente een volledige diagnose: een zelfevaluatie, een enquête bij 700 inwoners, een internationaal colloquium, een werkgroep met burgers, ambtenaren, verkozenen en onderzoekers, en een analyse door het Policy Lab van de ULB. « We hebben bijvoorbeeld vastgesteld dat de doelstellingen en de opdracht van de Inwonersassemblee niet duidelijk genoeg waren », legt Sarah Touil uit. « Daarom hebben we beslist om alles opnieuw te bekijken en het systeem samen met het Policy Lab opnieuw uit te vinden, op basis van de lessen uit die evaluaties. »

De Burgerevaluatieraad volgt dus de Inwonersassemblee op, met een veel duidelijker omschreven mandaat en duidelijkere doelstellingen. « Evaluatie van overheidsbeleid wordt vaak aangehaald, maar zelden daadwerkelijk toegepast. Voor zover wij weten, is dit de eerste assemblee van dit type in Europa. »

Andere initiatieven volgen: een jaarlijkse tevredenheidsenquête bij alle inwoners zal input leveren voor het werk van de BER, en het Gedeeld Budget wordt in 2027 opnieuw gelanceerd, met een nieuwigheid die de deelname van verenigingen zal vergemakkelijken.

Kandidaat stellen: wat u moet weten

Er is geen enkele expertise vereist. « Het is belangrijk om dat te benadrukken: je hoeft helemaal geen expert te zijn », benadrukt de burgemeester. « Iedereen kan zich kandidaat stellen en ik ben ervan overtuigd dat het een bijzonder verrijkende ervaring wordt voor wie geselecteerd wordt. »

Wie kan zich kandidaat stellen? Elke inwoner van Oudergem vanaf 18 jaar. Verkozen mandatarissen kunnen zich niet kandidaat stellen.

Hoe? Door een formulier in te vullen: online via wij.oudergem.be, op papier (in het gemeentehuis of aan stands in de wijken), of telefonisch via de dienst Burgerparticipatie.

Wanneer? Van 10 oktober tot 15 november.

En daarna? De 33 leden worden via een gestratificeerde loting uit de kandidaturen geselecteerd, om een zo groot mogelijke diversiteit aan profielen te garanderen. « Het doel is een diverse BER samen te stellen », legt Sarah Touil uit. « Die maximale diversiteit, gecombineerd met een consensusmethode, maakt het mogelijk om tot een breed gedragen evaluatie te komen. » Kandidaten die niet worden geselecteerd, komen op een reservelijst.

Het mandaat duurt 2 jaar en kan tot 2030 worden verlengd. Voor de start van de werkzaamheden in maart 2027, over het beleid dat in 2026 werd gevoerd, krijgen de leden een voor iedereen toegankelijke opleiding van drie halve dagen.

En concreet? Elke werksessie wordt vergoed tot maximaal het wettelijk toegestane plafond.

Zin om mee te doen? Surf vanaf 10 oktober naar wij.oudergem.be of neem contact op met de dienst Burgerparticipatie via 02/435.26.80.