Het College,

Gelet op de Nieuwe Gemeentewet, artikelen 84 en 84bis;

Gelet op het huishoudelijk reglement van de Raad, artikelen 58 tot 60; 

Overwegende wat volgt:

Tijdens de zitting van de Gemeenteraad van 28 mei 2026 heeft de heer Mathieu Poma gevraagd dat zijn mondelinge vraag over « de verschuiving van financiële lasten naar de gemeenten en hun concrete impact » wordt omgezet in een schriftelijke vraag.

De vraag luidde als volgt :

Ik wens terug te komen op een onderwerp dat, achter zijn schijnbare technische aard, rechtstreeks raakt aan onze handelingscapaciteit op gemeentelijk niveau en, heel concreet, aan het dagelijks leven van onze inwoners.

De afgelopen weken hebben alle Brusselse gemeenten, via Brulocalis en de Conferentie van de Burgemeesters, een bijzonder duidelijk alarmsignaal gegeven over een fenomeen van lastenverschuiving naar de gemeenten. Wat daarbij opvalt, is dat dit fenomeen niet langer uitsluitend het federale niveau betreft, waar men al meerdere jaren een geleidelijke overdracht van verantwoordelijkheden zonder voldoende financiering vaststelt, met name op het vlak van veiligheid, justitie of sociale beleidsdomeinen, maar dat het zich vandaag nog versterkt met bepaalde recente hervormingen. Ik denk in het bijzonder aan de werkloosheidshervorming, die een rechtstreekse impact heeft op de gemeentelijke financiën door de druk op de OCMW’s en de lokale sociale hulp te verhogen, of aan de onderfinanciering van de lokale politie. Daar komt nu ook nog een versterking van dit fenomeen op gewestelijk niveau bij.

Met andere woorden, de gemeenten komen klem te zitten tussen verschillende bestuursniveaus, telkens met dezelfde logica: men vraagt hen om meer op zich te nemen, meer te doen, meer op het terrein tussen te komen… zonder dat de middelen werkelijk volgen.

Wat bovendien opmerkelijk is, is dat dit fenomeen niet langer theoretisch is: het materialiseert zich al zeer concreet, onder meer bij de lezing van de begroting 2026 van de nieuwe Brusselse Regering. In verschillende beleidsdomeinen ziet men beslissingen die, samen genomen, een toenemende druk uitoefenen op de gemeentefinanciën. Op het vlak van netheid stelt men een vermindering vast van de werkings- en personeelsmiddelen voor Net Brussel, evenals een daling van de reinigingsbudgetten en van de subsidies aan de gemeenten, wat impliceert dat zij zullen moeten compenseren om een aanvaardbaar niveau van netheid te behouden en tekortkomingen van het Gewest op te vangen. De recente staking bij Net Brussel heeft dit nog aangetoond. Op het vlak van stedenbouw wordt een versnelling van de procedures aangekondigd zonder bijkomende middelen, gepaard gaand met financiële sancties in geval van automatische tussenkomst wanneer de termijnen niet worden nageleefd, wat onvermijdelijk de druk op de gemeentelijke diensten zal verhogen en zelfs extra kosten kan veroorzaken. Tot slot stelt men op het vlak van mobiliteit een vermindering vast van bepaalde subsidies bestemd voor de gemeenten voor lokale projecten, terwijl zij net degene zijn die de concrete inrichting op het terrein dragen.

Men ziet dus een vrij duidelijke dynamiek ontstaan: beslissingen worden elders genomen, maar hun operationele en financiële gevolgen komen terecht bij de gemeenten en uiteindelijk bij de burgers. Want achter deze keuzes schuilen zeer concrete realiteiten: uitgestelde projecten, herziening van prioriteiten, diensten onder druk en uiteindelijk een kwaliteit van de dienstverlening die kan verslechteren, of gemeenten zoals de onze die verplicht worden de fiscale druk te verhogen in plaats van andere bestuursniveaus.

In deze context zijn mijn vragen de volgende:

• Wat is de analyse van het College van dit dubbele fenomeen van lastenverschuiving, zowel federaal als voortaan ook gewestelijk, naar de gemeenten en heeft u reeds concrete impacten op de financiën van onze gemeente vastgesteld?
• Hebben projecten moeten worden aangepast, uitgesteld of opgegeven als gevolg van deze toegenomen budgettaire beperkingen?
• Naar aanleiding van het communiqué van Brulocalis en de Conferentie van de Burgemeesters, werden er stappen ondernomen ten aanzien van het Gewest of de federale Regering en, zo ja, welke reacties werden ontvangen?
• Heeft het College de impact van de gewestbegroting 2026 op onze gemeente geanalyseerd, in het bijzonder in de domeinen netheid, stedenbouw en mobiliteit, en zo ja, welke conclusies trekt het daaruit?
• Werd de gemeente vooraf geraadpleegd, geïnformeerd of betrokken bij deze budgettaire oriëntaties en welke antwoorden of standpunten heeft zij kunnen laten gelden?
• Ten slotte, hoe wil het College in deze context de handelingscapaciteit van de gemeente vrijwaren zonder de kwaliteit van de dienstverlening aan de inwoners te verminderen?

Op 3 juni 2026 heeft burgemeester Sophie de Vos geantwoord op de vragen van de heer Poma.

Wat is de analyse van het College van dit dubbele fenomeen van lastenverschuiving, zowel federaal als voortaan ook gewestelijk, naar de gemeenten en heeft u reeds concrete impacten op de financiën van onze gemeente vastgesteld?

De analyse is gedeeltelijk, aangezien elke dag ons nieuwe verrassingen brengt en het ons vandaag onmogelijk is om de impact van een reeks federale hervormingen, zoals de uitsluiting van werkloosheid voor NWWZ’ers langer dan 2 jaar, de fusie van de politiezones of de fiscale hervorming, nauwkeurig op onze financiën te becijferen. De gewestregering kondigt haar maatregelen aan geleidelijk naarmate zij zich installeert. Als voorbeeld wordt voorzien dat het Gewest deelneemt in het kapitaal van Vivaqua en het ons aansluitend heeft aangekondigd dat onze waterdotatie tijdens het begrotingsjaar wordt afgeschaft (428.000 euro). Vervolgens – een welgekomen terugkrabbel – heeft de minister van Plaatselijke Besturen ons op 27 mei tijdens de Conferentie van de Burgemeesters meegedeeld dat wij in elk geval kunnen rekenen op de helft van de dotatie 2026, maar dat mogelijk toch het volledige bedrag behouden zou blijven.

De concrete impact zal slechts geleidelijk duidelijk worden bij de begrotingswijzigingen en definitief bij de rekening 2026. Op dit ogenblik kan ik de volgende verliezen opsommen :

• Subsidies reeds geschrapt bij gebrek aan een gewestregering
  • 285.000 euro voor woningrenovatie
  • 40.000 euro van Net Brussel op het bedrag van 200.000 euro voor 2025
• Recent geschrapte subsidies :
  • Subsidie sluikstorten: het bedrag van meer dan 200.000 euro vorig jaar, dat op 160.000 werd gebracht, zal voortaan 40.000 bedragen
  • Subsidie woonreferent : 14.000 euro
  • Premie voor statutarisering : 4.000 euro per persoon

Hierbij moet ook het fenomeen van de niet-indexering of de afvlakking van bepaalde subsidies worden gevoegd, zoals deze voor alternatieve gerechtelijke maatregelen die sinds 2021 op 60.000 euro blijft, en die van het Brussels Gewest voor het preventieplan die sinds 2021 voortdurend daalt, terwijl alleen al door het cumulatieve effect van de indexering de loonkosten tussen 2020 en vandaag met 25% zijn gestegen. Voor de gemeenschapswachten : dit bedraagt sinds altijd 22,5 euro per persoon, waardoor de gemeentelijke last drastisch toeneemt.

Wat het OCMW betreft:

• Werkloosheidshervorming : de verhoging van 1,7 miljoen euro ten voordele van het OCMW in de begroting 2026 zal niet volstaan, indien men afgaat op de momenteel niet-definitieve cijfers waarover wij beschikken.
  • Verliezen 2026
    • Energiepremie - 72.419,00 €
    • Subsidie sociale participatie en kinderarmoede - 54.688,00 €
    • Subsidie E-inclusie - 45.483,00 €
    • Totaal - 172.590,00 €
• Gelinkt aan de werkloosheidshervorming :

Ontvangstentekort van 20% voor golf 2 is ten laste van de gemeente via de gemeentelijke dotatie: 223.651,12 euro

Aangeworven personeel: 450.000 euro

Subtotaal : minstens 1.200.000 euro, en dit los van uitgavenposten die sterk stijgen zoals de financiering van de pensioenen of de kloof die sterk toeneemt tussen vroeger sterk gesubsidieerde beleidsdomeinen en de kosten die nu ten laste van de gemeente vallen. Dit geldt onder meer voor de Franstalige bibliotheken, de kinderopvang en de preventie zoals hierboven vermeld.

Hieraan zal binnenkort nog worden toegevoegd :

• Fusie van de politiezones : de dotaties 2026 worden voor 5 jaar bevroren, behalve “het surplus” dat moet worden verdeeld (al is het maar de indexering van de lonen die reeds tweemaal voorzien is in 2026). Op termijn zal dit surplus oplopen tot tientallen miljoenen waarvan nog niet duidelijk is wie die zal financieren.
• Kosten verbonden aan de fusie (tientallen miljoenen voor IT-integratie, uniformen, bestickering van voertuigen…)
• Aantrekkelijkheid van het politievak (onderhandelingen: 13e maand, baremaverhoging, maaltijdcheques, enz.). Het is onmogelijk om vandaag een bedrag te bepalen.

Moesten projecten worden aangepast, uitgesteld of opgegeven als gevolg van deze verhoogde budgettaire beperkingen?

Ja, enkele voorbeelden :

• Klimaatplan : de subsidie voor de klimaatverantwoordelijke is weggevallen, maar wij hebben de persoon behouden ten laste van de gemeente, waardoor de eigen uitgaven stijgen
• Sociale kruidenierswinkel : ten laste van de gemeente
• Het project van het nieuwe gemeentehuis wordt, zoals u weet, grondig herzien en verkleind
• Alzheimerhuis : bij gebrek aan regering werden de subsidies gepauzeerd en het voorziene gebouw is niet langer beschikbaar; het project lijkt elders opnieuw te zijn opgestart
• Onbepaalde uitstel van alle statutarisaties van personeel

Werd er naar aanleiding van het communiqué van Brulocalis en de Conferentie van de Burgemeesters contact opgenomen met het Gewest of de federale Regering?

Wij hebben de nieuwe minister van Plaatselijke Besturen ontmoet binnen de Raad van Bestuur van Brulocalis en nadien op de Conferentie van de Burgemeesters. Intussen vernamen wij de afschaffing van de waterdotatie en daarna de (gedeeltelijke) herinvoering ervan. Wij verwachten binnenkort het bezoek van mevrouw Henry en hebben ook mevrouw Persoons ontmoet.

Heeft het College de impact van de gewestbegroting 2026 geanalyseerd?

• Netheid : in afwachting van een nieuwe overeenkomst
• Wij stellen reeds 7/7 schoonmaakpersoneel te werk, ook op gewestwegen
• Stedenbouw : toegenomen druk, geen nieuwe aanwervingen
• Mobiliteit : onzekerheid rond subsidies

Werd de gemeente vooraf betrokken?

NEEN, maar via de Conferentie van de Burgemeesters treden wij proactief op.

Hoe wil het College de capaciteit van de gemeente vrijwaren?

Wij hebben de belastingen moeten verhogen en beheren de financiën zeer strikt. Er werden geen diensten gesloten noch personeel ontslagen, maar vertrekken worden niet systematisch vervangen en statutarisaties zijn on hold gezet.

NEEMT AKTE

• Van de vraag van de heer Mathieu Poma

KEURT GOED

• Het antwoord van mevrouw Sophie de Vos
• De publicatie van de vraag en het antwoord, na vertaling, op de gemeentelijke website.